Vraag van de maand januari 2010

 

Wat betekent de achternaam Vijfschaft?

Volgens het Groot woordenboek van de Nederlandse taal (de Van Dale) is vijfschaft de naam van een stof.
Deze stof bestaat uit een stevig weefsel met linnen ketting en kaardgaren inslag in satijnbinding, met vijf schachten of  kamhouten gemaakt, eertijds vooral voor bovenkleding bij de boeren in het oosten van Nederland.

Een schaft is een weefraam. Vijfschaft is een weefkam met vijf weeframen waarmee grofdamast wordt gemaakt.
Grofdamast is damast vervaardigd met de vijfschaft, met garens die een minder hoog garennummer hebben.  Zie blz. 867 van het boek Textiel door P.H. Vos, op internet te vinden via Google Books.

In De Nederlandsche Nationale Kleederdrachten door Th. Molkenboer (op internet te vinden via het Gutenbergproject) staat op blz. 203:
"Het Staphorster-vrouwen costume kan aldus worden beschreven:
Over het bloote lijf komt het katoenen hemd, zonder kraag, daarover de borstrok van “vijfschaft”, met mouwen tot aan de ellebogen.
Dit vijfschaft of “viefschaft” is een wollen stof, gemaakt van het wol van de schapen, die de Staphorsters zelf teelen. Die wol wordt de door Staphorster vrouwen zelf gesponnen en in bepaalde kleuren, door werklieden in de buurt van Staphorst gekleurd, en volgens bepaalde patronen door een paar hand-wevers tot de stof geweven, waarvan de kleedij der Staphorster-vrouwen voor een groot deel gemaakt wordt. Het is in strepen geweven, zwart en donkerblauw, met rood hier en daar, in bepaalde dessins die ieder hun beteekenis hebben (wit-streept, rood-streept, enz.)."

Vijfschaft is ook de naam van een oud-Utrechts gerecht.
Het laatste deel van het woord, schaft, is de tijd gedurende welke het werk van arbeiders ten behoeve van een maaltijd wordt onderbroken. Schaften is kortom: de maaltijd gebruiken, volgens de al eerder genoemde Van Dale.

Vijfschaft is een maaltijd met vijf hoofdbestanddelen: wortel, aardappels, boerenworst of lamsvlees, bruine bonen en appels. Met wat bouillon en spek wordt het gerecht afgemaakt (Wikipedia).
Op Mijnreceptenboek.nl en Smulweb zijn recepten voor vijfschaft te vinden.
 

Hebt u ook een vraag? Stel hem in de bibliotheek of via al@din, de digitale vragendienst van de bibliotheken.

---